มิติหุ้น – ดร.สุพัตรา ตรีรัตน์ตระกูล รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล ประจำปีการศึกษา 2568 ประเภทดีเด่นเฉพาะทาง สาขาการประดิษฐ์และนวัตกรรม
“กุ้งก้ามกราม” นับเป็น “สัตว์น้ำเศรษฐกิจ” ที่สำคัญของประเทศไทย โดยมีการเพาะเลี้ยงอย่างกว้างขวางทั้งในพื้นที่ภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคเหนือ ทั้งในด้าน “สัตว์น้ำประจำจังหวัด” “สินค้าขึ้นชื่อระดับสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์” (GI – Geographical Indication) และสินค้าเด่นในหลายจังหวัด
ดร.สุพัตรา ตรีรัตน์ตระกูล นักวิจัย ระดับ 2 ศูนย์วิจัยประยุกต์และพัฒนานวัตกรรมกุ้ง สถาบันชีววิทยาศาสตร์โมเลกุล มหาวิทยาลัยมหิดล คือ “นวัตกร” ผู้มีส่วนสำคัญในการคิดค้นเทคโนโลยีช่วยเหลือเกษตรกรเพิ่มผลผลิตกุ้งขาวและกุ้งกุลาดำ โดยเริ่มต้นจาก “เทคนิคการใช้สารชีวโมเลกุลสำหรับการกระตุ้นการวางไข่ในแม่พันธุ์กุ้งโดยไม่ตัดตา” ซึ่งเป็นทางเลือกการผลิตลูกกุ้งที่คำนึงถึงชีวจริยธรรมและหลีกเลี่ยงการทรมานสัตว์จากการตัดตา
สู่การใช้เทคโนโลยีกุ้งก้ามกรามแปลงเพศ “MU1” โดยพัฒนากรรมวิธีการผลิตกุ้งก้ามกรามแปลงเพศด้วยสารประกอบชีวโมเลกุลสำหรับกระตุ้นการแปลงเพศ โดยไม่ต้องผ่าตัด “ต่อมแอนโดรเจนิค” ทำให้กุ้งก้ามกราม “เพศผู้” มีการแสดง “เพศสภาพภายนอก” เป็น “เพศเมีย” ที่มีรังไข่ “ผสมพันธุ์” กับ “เพศผู้” และ “ย้ายไข่” ที่ได้รับการผสมแล้วมาที่ท้องได้ โดยเรียกกุ้งพวกนี้ว่า “แม่กุ้งแปลงเพศ” หรือ “นีโอฟีเมล” (Neo-female) ซึ่งสำหรับงานวิจัยนี้ เรียกว่า “แม่กุ้งก้ามกรามแปลงเพศ MU1” ตามชื่อ “มหาวิทยาลัยมหิดล”
“แม่กุ้งก้ามกรามแปลงเพศ MU1” ให้ “ลูกกุ้งเพศผู้” ในสัดส่วนที่สูง (ไม่น้อยกว่าร้อยละ 90) แข็งแรง โตเร็ว ขนาดใหญ่และสม่ำเสมอ อัตรารอดสูง (อัตรารอดสูงกว่าการเลี้ยงกุ้งผู้-เมีย ประมาณ 2-3 เท่า) และมี “รอบการเลี้ยงลดลง” อย่างน้อย 1 ใน 4 ของ “รอบการเลี้ยงปกติ” อีกทั้งช่วย “ลดต้นทุนการผลิต” กุ้งก้ามกราม “เพศผู้” ทั้งสำหรับผู้ประกอบการฟาร์มเพาะลูกกุ้ง ฟาร์มอนุบาลลูกกุ้ง และเกษตรกรบ่อดิน เมื่อเทียบกับการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามผู้-เมีย
โดยในปี 2568 มีผลผลิต MU1 เฉลี่ยร้อยละ 25-30 ของผลผลิตกุ้งก้ามกรามประเทศไทย งานวิจัยนี้จึงช่วยเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน และเพิ่มรายได้ ทำให้เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
นับเป็นเวลากว่าทศวรรษที่ ดร.สุพัตรา ตรีรัตน์ตระกูล ศึกษา วิจัย และพัฒนากรรมวิธีผลิต “ต้นแบบ” แม่กุ้งก้ามกรามแปลงเพศ “MU1” ซึ่งส่งผลให้เข้าถึงโอกาสยื่นขอรับสิทธิบัตร จำนวน 2 เรื่อง และความลับทางการค้า จำนวน 1 เรื่อง และมีการนำไปใช้เชิงพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2563
โดยได้ผลิตและเลี้ยงกุ้งก้ามกรามแปลงเพศ MU1 ภายใต้การรับรองมาตรฐานการปฏิบัติทางการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่ดีสำหรับฟาร์มเลี้ยงสัตว์น้ำ (Good Aquaculture practices, GAP) จากกรมประมง จำนวน 2 มาตรฐาน (มกษ. 7421 และ มกษ. 7417)
อย่างไรก็ดี แม้ปัจจุบันการใช้เทคโนโลยีกุ้งก้ามกรามแปลงเพศ “MU1” จะเป็นกำลังสำคัญในการเพิ่มผลิตกุ้งก้ามกรามของประเทศไทย เนื่องจากให้ผลผลิตกุ้งก้ามกรามเพศผู้ที่มีมูลค่าสูง แต่ยังคงไม่เพียงพอต่อความต้องการของภาคอุตสาหกรรมกุ้งก้ามกราม
โดยนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2569 มหาวิทยาลัยมหิดลได้ขยายผล “อนุญาตใช้สิทธิ์” ใน “ผลงานทรัพย์สินทางปัญญา” สู่ผู้ประกอบการ ซึ่งเมื่อผสานกับทักษะความเชี่ยวชาญในการเลี้ยงกุ้งของผู้ประกอบการ จะยิ่งทำให้สามารถตอบสนองความต้องการของเกษตรกรได้ยิ่งขึ้น ตลอดจนยกระดับอุตสาหกรรมการผลิตกุ้งก้ามกรามของประเทศไทยได้ต่อไปในอนาคต
จากผลงานนวัตกรรมซึ่งเป็นที่ประจักษ์ของ ดร.สุพัตรา ตรีรัตน์ตระกูล ส่งผลให้ได้รับพิจารณาให้เข้ารับพระราชทานรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล ประจำปีการศึกษา 2568 ประเภทดีเด่นเฉพาะทาง สาขาการประดิษฐ์และนวัตกรรม ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรให้แก่ผู้สำเร็จการศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล ปีการศึกษา 2568 ในวันจันทร์ที่ 5 ตุลาคม 2569 ณ หอประชุมมหิดลสิทธาคาร มหาวิทยาลัยมหิดล
ติดตามช่องทางมิติหุ้นเพื่อรับข่าวสารตลาดทุนได้ตามลิงค์ด้านล่าง
Web : https://www.mitihoon.com/
Facebook : https://www.facebook.com/mitihoon
Youtube : https://www.youtube.com/@mitihoonofficial7770
Tiktok : www.tiktok.com/@mitihoon
